Bebeğinizin göz rengi çoğunlukla ilk yaş gününe doğru belli olur. Amerikan Pediatri Akademisi'nin ebeveyn sitesine göre iristeki pigment hücrelerinin işini bitirmesi yaklaşık bir yıl sürüyor ve değişim altıncı aydan sonra yavaşlıyor. Kesin bir takvim ise yok. Uzun soluklu bir ikiz çalışmasında çoğu çocuğun göz rengi altı yaşına kadar sabitlenmişti, küçük bir bölümünde değişim sonra da sürdü.
Göz rengi kaç aylıkken oturur?
Çoğu bebekte asıl değişim ilk altı ayda yaşanır, renk bir yaş civarında büyük ölçüde yerine oturur. Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) sitesinde yazan çocuk doktoru David Hill, pigment hücrelerinin işini bitirmesinin yaklaşık bir yıl sürdüğünü söylüyor. Ona göre altıncı aydan sonra değişim yavaşlıyor ama o noktada hâlâ epey değişim payı kalıyor. Kendisi, çocuk bir yaşını doldurmadan "gözü ne renk olacak" sorusuna yanıt vermiyormuş.
Aynı kurumun yenidoğanın görünüşünü anlatan sayfası biraz daha erken bir işaret veriyor. Gözler kahverengiye dönecekse ilk altı ayda bulanık bir tona bürünür, altıncı ayda hâlâ maviyse büyük olasılıkla mavi kalır. İki sayfa birbiriyle tam örtüşmüyor. Biz aradaki farkı şöyle okuyoruz: altıncı ay iyi bir ipucu verir, kesin konuşmak için ilk yaş gününü beklemek gerekir.
Uzun vadede tablo daha da esniyor. Louisville İkiz Çalışması 1.513 ikiz bireyini yıllarca izledi ve çoğu kişinin göz renginin altı yaşına kadar sabitlendiği sonucuna vardı. Beyaz katılımcıların yüzde 10 ile 15'inde ise renk ergenlikte ve yetişkinlikte de değişmeyi sürdürdü.
Göz rengi neden değişiyor?
Renk, irisin ön katmanlarındaki melanin miktarına bağlıdır ve bu miktar doğumdan sonra artabilir. MedlinePlus'ın genetik sayfası farkı yalın biçimde anlatıyor: kahverengi gözlerde melanin çok, mavi gözlerde çok daha az. Melanini melanosit denen hücreler salgılar. AAP'nin anlatımıyla bu hücreler zamanla az melanin salgılarsa göz mavi kalır, biraz fazlası yeşile ya da elaya, bolcası kahverengiye götürür.
Değişimin çoğunlukla koyulaşma yönünde olması bundan. Yine de bunu kesin bir kural saymayın. Louisville çalışmasında altı yaşından sonra gözü belirgin biçimde koyulaşan çocuklar da açılan çocuklar da vardı. Araştırmacılar, değişime yatkınlığın kalıtsal olabileceğini düşünüyor, çünkü tek yumurta ikizlerinin göz rengi neredeyse birebir örtüşüyordu.
Her bebek mavi gözle mi doğar?
Hayır. Stanford Üniversitesi'ne bağlı bir çocuk hastanesinde 192 bebeğin gözleri doğumdan kısa süre sonra incelendi ve yüzde 63'ünün kahverengi, yüzde 20,8'inin mavi gözlü olduğu görüldü. Yüzde 5,7'si yeşil ya da elaydı, yüzde 9,9'unun rengi ayırt edilemedi. Çalışma Kaliforniya'da tek bir hastanede yapıldı, bu yüzden oranları Türkiye'ye olduğu gibi taşıyamazsınız. Yine de şunu gösteriyor: o hastanede bebeklerin çoğu kahverengi gözle doğdu.
Mavi göz, ailesi kendini beyaz olarak tanımlayan bebeklerde daha sıktı. AAP de benzer bir ayrım yapıyor: beyaz yenidoğanların birçoğu mavi gözlüdür, koyu tenli ailelerin bebekleri ise genellikle kahverengi gözle doğar. Stanford ekibine göre "bütün bebekler mavi gözlü doğar" inanışının ardında, melanin üretiminin zamanla değişmesi olabilir. Yani insanlar maviden kahverengiye dönen gözleri görüp bunu herkese genellemiş olabilir.
Hangi göz renkleri pek değişmez?
En az değişenler doğumda kahverengi olan gözlerdir. AAP'ye göre koyu tenli ailelerin bebekleri genellikle kahverengi gözle doğuyor ve bu renk çoğunlukla ömür boyu kalıyor. Açık renkler daha oynaktır. Maviyle doğan bir bebeğin gözü ilk aylarda bulanıp kahverengiye dönebilir.
Altıncı ayda hâlâ mavi olan gözler için AAP "büyük olasılıkla böyle kalır" diyor. Bunu bir eğilim olarak okuyun, çünkü aynı kurumun öbür sayfası bir yaşına kadar değişim payı bırakıyor.
MedlinePlus göz rengini açık maviden koyu kahverengiye uzanan kesintisiz bir yelpaze olarak tanımlıyor. Bebeğinizin gözü de bu yelpazenin üzerinde ton ton kayar. Evdeki "mavi mi, yeşil mi" tartışmasının aylarca sürmesi bundan. Yeşil ve ela gibi ara tonların ne zaman oturduğuna dair bu yazının kaynaklarında ayrı bir veri yok, o yüzden bu tonlar için süre vermiyoruz.
Göz rengiyle ilgili ne zaman doktora söylemelisiniz?
Rengin aylar içinde yavaş yavaş koyulaşması beklenen bir şeydir. Şu durumları ise beklemeden çocuk doktorunuza ya da bir göz doktoruna söyleyin:
- İki göz farklı renkteyse, örneğin biri kahverengi öbürü maviyse. AAP bunu doktorun dikkatine sunmanızı öneriyor. MedlinePlus'a göre heterokromi denen bu durum genetik bir değişiklikten, gözün gelişimindeki bir sorundan ya da sonradan geçirilen bir hastalık veya yaralanmadan kaynaklanabiliyor.
- Göz bebeği siyah yerine beyaz görünüyorsa ya da flaşlı fotoğrafta kırmızı yerine beyaz bir yansıma çıkıyorsa. MedlinePlus bunun olağan olmadığını ve hemen bir göz uzmanına görünmek gerektiğini yazıyor.
- Gözün önündeki saydam tabaka, yani kornea bulanık görünüyorsa. Aynı sayfa bunun için de gecikmeden tıbbi değerlendirme istiyor.
Bu belirtilerin bebeğinizde ne anlama geldiğini ancak onu muayene eden hekim söyleyebilir.
Göz rengini önceden kestirebilir misiniz?
Kısmen. Anne babanın göz rengi bir fikir verir ama garanti vermez. Nedenini bebek göz rengi hesaplama yazısında anlattık. Bebish gibi bir uygulama ikinizin fotoğrafından eğlencesine bir portre çizebilir. O çizimdeki göz rengi bir tahmindir, genetik bir öngörü taşımaz.
Bize sorarsanız işin en keyifli yanı beklemek. İlk yıl boyunca ayda bir, aynı pencerenin önünde, gün ışığında bir fotoğraf çekin. Yan yana koyduğunuzda rengin nasıl yol aldığını kendi gözünüzle görürsünüz.
Kaynaklar
- HealthyChildren.org (Amerikan Pediatri Akademisi), What Color Will My Baby's Eyes Be?
- HealthyChildren.org (Amerikan Pediatri Akademisi), How Your Newborn Looks
- MedlinePlus Genetics, Is eye color determined by genetics?
- Acta Ophthalmologica, What colour are newborns' eyes? (Ludwig ve ark., 2016)
- Archives of Ophthalmology, Eye color changes past early childhood, The Louisville Twin Study (Bito ve ark., 1997)
- MedlinePlus Tıp Ansiklopedisi, Pupil - white
Bebişinizle şimdiden tanışın
Annenin ve babanın birer fotoğrafını, varsa ultrason görüntünüzü ekleyin. Bebish bebişinizin gerçekçi portresini çoğu zaman bir dakikadan kısa sürede çizsin.
Bebish'e göz atın