4 boyutlu ultrason için herkesin üzerinde anlaştığı tek bir hafta yok. Türkiye'deki hastane sayfaları 20-24. haftadan 24-32. haftaya kadar uzanan farklı aralıklar veriyor. Fark, çekimin amacından geliyor. Ayrıntılı ultrasonun parçası olarak daha erken yapılıyor, bebeğin yüzünü net görmek için ise daha geç haftalar öneriliyor.
Klinikler hangi haftaları söylüyor?
Üç hastane grubunun sayfası üç ayrı aralık veriyor.
| Kaynak | Söylediği aralık | Hangi bağlamda |
|---|---|---|
| Memorial | 24-32. hafta | Yüz hatlarının en net izlendiği dönem |
| Medical Park | 20-24. hafta | 4 boyutlu ayrıntılı (2. düzey) ultrason |
| Medicana | 11-13 ve 18-22. hafta, ayrıca 22-28. hafta | Ayrıntılı ultrasonu tamamlayan tetkik |
Bu tabloya bakıp "hangisi doğru" diye sormak yanıltıcı olur. Üçü de aynı soruyu yanıtlamıyor. Kesin bir hafta söyleyen bir yazıya rastlarsanız, hangi amaçla söylediğine bakın.
Aralıklar neden bu kadar farklı?
Çünkü 4 boyutlu ultrason iki ayrı iş için kullanılıyor. Birincisi tıbbi inceleme. Medical Park ve Medicana, 4 boyutlu görüntülemeyi ayrıntılı ultrasonla aynı döneme, 18 ile 24. haftalar arasına yerleştiriyor. Bu haftalarda hekim organlara bakarken gerek görürse üç ve dört boyutlu görüntüden de yararlanıyor.
İkincisi yüzü net görmek. Memorial'in gerekçesi şöyle: 24. haftadan önce bebeğin cilt altı yağ dokusu yeterince gelişmediği için görüntü zayıf kalabiliyor. 32. haftadan sonra ise amniyon sıvısı azalıyor ve bebek doğum pozisyonuna giriyor, yüzü yakalamak zorlaşıyor. Arada kalan haftalar bu yüzden öne çıkıyor.
Bize kalırsa "4 boyutlu ultrasona ne zaman gideyim" sorusunun yanıtı, onu neden istediğinize bağlı. Bunu en iyi, gebeliğinizi takip eden doktorla konuşursunuz.
3B, 4B ve "5B/HD" arasında ne fark var?
3 ve 4 boyutlu ultrason aynı teknolojinin iki hâlidir, HD ise bu görüntünün işlenmiş bir biçimi. FDA'nın tanımıyla 3 boyutlu ultrason bebeğin yüzü, parmakları gibi bazı yapıları hacimli olarak gösterir. 4 boyutlu ultrason bunun hareketli hâlidir. Memorial'in benzetmesiyle 3 boyutlu görüntü fotoğraf, 4 boyutlu görüntü canlı video gibidir.
"HD" adıyla sunulan görüntüler için hakemli bir dergide yayımlanan kısa bir yazı yol gösteriyor. Üreticilerin HDlive ve Realistic Vue gibi adlarla sunduğu bu yazılımlar, 3 boyutlu görüntüde ışığı ve gölgeyi sanal bir ışık kaynağıyla ayarlayarak derinlik duygusunu artırıyor. Yani elinizdeki, aynı 3 boyutlu verinin daha gerçekçi görünen bir işlenişi.
"5B" için aynı netlikte bir tanım bilmiyoruz. FDA'nın sayfası yalnızca 3 ve 4 boyutu tanımlıyor, ISUOG'un açıklaması da 2 ve 3 boyutlu hatıra görüntülerinden söz ediyor. Bir merkez 5 boyutlu çekim öneriyorsa cihazın 4 boyutludan farklı olarak ne yaptığını sormanızı öneririz.
FDA, ACOG ve ISUOG hatıra amaçlı çekime nasıl bakıyor?
Üçü de yalnızca hatıra için yapılan çekimi desteklemiyor. FDA, tıbbi bir amaç olmadan sırf hatıra videosu için ultrason yapılmasının önerilmediğini yazıyor. Gerekçesi şu: ultrason dalgaları dokuyu hafifçe ısıtabilir, bazı durumlarda sıvılarda küçük gaz kabarcıkları oluşturabilir ve bunların uzun vadeli sonuçları bilinmiyor. Aynı sayfa bir kapı da bırakıyor. Tıbbi gerekçeyle yapılan bir muayene sırasında, ek bir maruziyet gerektirmeden alınan hatıra görüntüleri makul sayılıyor.
ACOG bugün ultrasonun bebeğe zarar verdiğine dair bir kanıt olmadığını söylüyor. İleride bir etki saptanabileceği için de ultrasonun yalnızca tıbbi nedenlerle ve yetkin sağlık çalışanlarınca yapılmasını, keyfî kullanımdan kaçınılmasını öneriyor.
ISUOG'un 2021 tarihli açıklaması güvenliğin yanında iki riske daha dikkat çekiyor: yanlış bir yorumun yol açacağı kaygı ve yersiz bir güvence. Dernek, asıl amacı hatıra görüntüsü vermek olan merkezlerde yalnızca bu amaçla yapılan taramaları onaylamıyor. Eğitimli ve belgeli kişilerin yaptığı tanı amaçlı ultrasonu bundan ayrı tutuyor.
Türkiye'deki hastane sayfalarının tonu daha rahat. Memorial ultrasonun kanıtlanmış bir zararı olmadığını, Medicana anneye ya da bebeğe zararlı bir etkisinin bulunmadığını yazıyor. Kanıtlanmış bir zarar olmadığı konusunda herkes aynı yerde. Ayrıldıkları nokta vurgu. Uluslararası kurumlar zarar kanıtlanmamış olsa da gereksiz çekimden kaçınılmasını istiyor, bu iki hastane sayfasında ise böyle bir uyarı yok.
Görüntünün netliğini neler etkiliyor?
En çok bebeğin o anki duruşu etkiliyor. Memorial, bebeğin yüzü kapalıysa ya da uygun pozisyonda durmuyorsa anne adayından kısa bir yürüyüş yapmasının istenebildiğini ve çekimin uzayabildiğini anlatıyor. Amniyon sıvısının yeterli olması ve cilt altı yağ dokusunun gelişmiş olması da aynı sayfada sayılan koşullar.
Gebelik haftası bu ikisini doğrudan belirliyor. Erken haftalarda yağ dokusu az. Geç haftalarda sıvı azalıyor ve bebek doğum pozisyonuna giriyor.
Plasentanın yeri için elimizde bir veri var. King's College London'da hazırlanan ve Britanya Tıbbi Ultrason Derneği'nin 2023 poster sunumları arasında yer alan bir inceleme, 21 ile 30. haftalar arasındaki 41 kadından alınan 342 hatıra amaçlı yüz görüntüsünü puanladı ve yalnızca yüzde 3'ünü iyi buldu. Yüzün çevresinde bol amniyon sıvısı olduğunda, bebek baş aşağı durduğunda, yüzün önünde el ya da ayak gibi bir şey bulunmadığında ve plasenta rahmin arka duvarındayken görüntüler daha iyi çıktı. 41 kadınla yapılmış küçük bir inceleme olduğunu akılda tutmak gerekir.
İnternette anne adayının kilosunun ve kullanılan cihazın da netliği etkilediği yazılıyor. Aynı inceleme, anne adayının vücut kitle indeksini kaliteyi anlamlı biçimde etkileyen etkenler arasında saymıyor. Cihaz konusunda bu yazının kaynaklarında bir veri yok. Doktorunuz kendi durumunuz için daha iyi bir yanıt verir.
Randevu almadan önce neyi sormalısınız?
Önce gebeliğinizi takip eden doktora sorun. Belki istediğiniz görüntü, zaten yapılacak bir muayenede alınabilir. FDA'nın makul bulduğu yol da bu. Ayrı bir merkeze gidecekseniz şunları öğrenin:
- Çekimi kim yapıyor, hekim mi yoksa bu konuda eğitim almış bir uzman mı?
- Çekim ne kadar sürecek?
- Bir sorun görülürse size söylenecek mi ve doktorunuza bilgi verilecek mi?
- Bebek yüzünü göstermezse yeniden randevu veriliyor mu?
Hatıra çekiminin tıbbi taramanın yerini tutmadığını da unutmayın. Rutin kontrollerinizi aksatmayın.
Elinize güzel bir 4 boyutlu kare geçerse Bebish gibi bir uygulama onu ikinizin fotoğrafıyla birlikte okuyup eğlencesine bir portre çizebilir. Bu çizim tıbbi ya da genetik bir öngörü taşımaz. Bebeğin yüzünün hangi taramada nasıl göründüğünü bebeğin yüzü ultrasonda ne zaman görülür yazısında anlattık.
Kaynaklar
- Memorial Sağlık Grubu, 4D Ultrason Nedir? 4D Renkli Doppler (Ultrasonografi)
- Medical Park Hastaneler Grubu, Perinatoloji (Yüksek Riskli Gebelik Takibi)
- Medicana Sağlık Grubu, 4D ultrason ile bebeğin gerçek görüntüsü doğmadan belli oluyor
- FDA (ABD Gıda ve İlaç Dairesi), Ultrasound Imaging
- ACOG (Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Derneği), Ultrasound Exams
- ISUOG, Statement on the non-diagnostic use of ultrasound in pregnancy (2021)
- British Medical Ultrasound Society, 2023 poster sunumu (Connor, King's College London), Quantitative evaluation of factors influencing the acquisition of 3D obstetric US images through an analysis of 3D fetal facial scans
- Radiologia Brasileira, Realistic Vue: a new three-dimensional surface rendering approach for the in utero visualization of embryos and fetuses (Santana ve Araujo Júnior, 2019)
Bebişinizle şimdiden tanışın
Annenin ve babanın birer fotoğrafını, varsa ultrason görüntünüzü ekleyin. Bebish bebişinizin gerçekçi portresini çoğu zaman bir dakikadan kısa sürede çizsin.
Bebish'e göz atın